За што им служи ChatGPT на Македонците? Повеќе за совет и муабет, помалку за работа

Анализа на „Институт Демократика“ врз податоци од OpenAI Signals покажува дека речиси 40 отсто од анализираните пораки од Македонија се однесуваат на практични совети, учење и решавање проблеми, додека 18,1 отсто се поврзани со работа

ChatGPT во Македонија, според нова анализа на „Институт Демократика“, почесто се користи како соговорник и практичен помошник отколку како алатка за работа. Во јуни 2026 година, 18,1 отсто од анализираните пораки од Македонија биле поврзани со работа, додека речиси 40 отсто биле барања за совет, учење, решавање проблеми или насоки како нешто да се направи.

Анализата, која „Институт Демократика“ ја објави овој месец, се базира на OpenAI Signals v2.0 и опфаќа примерок од 300.000 пораки месечно во периодот од јули 2024 до јуни 2026 година. Важно е што податоците се однесуваат на пораки, а не на луѓе, па од нив не може да се утврди колку граѓани во Македонија користат ChatGPT или колку често го користи секој од нив.

Според авторите на анализата, Македонија особено се издвојува во начинот на кој ChatGPT се користи за неформална и лична интеракција.

– Во јуни Македонија била и единствената земја во која муабетот и личното изразување биле почести од директното поставување прашања – се наведува во анализата.

ChatGPT како советник за секојдневни проблеми

Најголем удел во македонските пораки имаат практичните совети и решенија. Според анализата, тие опфаќаат речиси 40 отсто од пораките и вклучуваат помош при учење, решавање проблеми, прашања за здравје, фитнес и лична грижа, како и барања за насоки како нешто да се направи.

– Растот кај нас е брз. Пред една година практичните совети биле помалку од една третина од сите пораки. Денес се речиси 40 отсто – известуваат од „Институт Демократика“.

Според нивната споредба, ако се земат вторите квартали од 2025 и 2026 година, Македонија од единаесеттото стигнала до првото место во Европа според уделот на вакви пораки. Истовремено, директното барање информации има помал удел. Во јуни тој изнесувал 16,4 отсто, што според анализата ја става Македонија на последно место меѓу 36 анализирани европски земји.

Авторите, сепак, предупредуваат дека овој податок треба да се толкува внимателно.

– До април Македонија била многу поблиску до европскиот просек. Падот се појавил дури во мај и јуни, па сè уште е рано да се каже дека станува збор за траен тренд – наведуваат тие.

Помалку употреба за работа

Употребата на ChatGPT за професионални цели, според анализата, е значително помала во Македонија отколку во споредуваните европски земји. Во првата половина на 2025 година, речиси 29 отсто од анализираните пораки биле поврзани со работа. Една година подоцна уделот паднал под 20 отсто, односно на 18,1 отсто во јуни 2026 година.

– Пад има и во Европа и во светот, но кај нас е поизразен -наведуваат во анализата.

Овој податок, сепак, не ја опфаќа целата употреба на ChatGPT на работното место. OpenAI Signals за индивидуалната употреба ги следи личните планови, односно Free, Go, Plus и Pro сметките, додека професионалната употреба преку Enterprise и Codex се следи одделно.

Само една петтина од населението користи генеративна ВИ

Одделните податоци на Евростат покажуваат дека во 2025 година 22,5 отсто од луѓето во Северна Македонија на возраст од 16 до 74 години користеле алатки од генеративна вештчка интелигенција (ВИ) во последните три месеци. За споредба, уделот во ЕУ бил 32,7 отсто.

Евростат исто така покажува дека генеративната ВИ во ЕУ најчесто се користела за приватни цели, а потоа за професионални и образовни цели. Во 2025 година, 25,1 отсто од населението во ЕУ ја користело за приватни цели, 15,1 отсто за работа и 9,4 отсто за формално образование.

Овие податоци не се директно споредливи со анализата на „Институт Демократика“. Како што посочуваат и авторите, Евростат мери колку луѓе користат генеративна вештачка интелигенција, додека OpenAI Signals анализира што прават оние што веќе користат ChatGPT.

Анализата на „Институт Демократика“ покажува и дека Македонците поретко го користат ChatGPT за пишување, превод, резимирање и уредување текстови во споредба со европскиот просек. Според нив, Македонија во сите 21 месец за кои има споредливи податоци била под европската медијана.

Воедно, според анализата, Македонија е трета во Европа според уделот на пораки поврзани со самоизразување, а на Балканот пред неа е само Србија.

Авторите нагласуваат дека резултатите треба да се читаат во контекст на методологијата и ограничувањата на податоците. Анализата се однесува на пораки, а не на индивидуални корисници, а примерокот е поврзан со индивидуални ChatGPT сметки. OpenAI наведува дека Signals е наменет да даде увид во обрасците на индивидуалната употреба на ChatGPT, со зачувување на приватноста.

Целосната анализа на „Институт Демократика“, со табели и графикони, е достапна на нивната веб-страница на овој линк.

Што значи ова за начинот на кој ја користиме ВИ?

Растот на употребата на ChatGPT за совети, учење и решавање секојдневни проблеми отвора и прашање за тоа како се користат ваквите алатки. Тоа е особено важно кога одговорите се однесуваат на здравје, лични односи, образование или други области во кои информациите можат да имаат реални последици.

Генеративната вештачка интелигенција може да биде корисна за учење, истражување, идеи и поедноставување на сложени информации, но одговорите не треба автоматски да се прифаќаат како точни или стручни. Важно е корисникот да знае кога разговара со алатка, а кога му е потребен човек со соодветно професионално знаење.

Прашањето не е само колку повеќе ја користиме вештачката интелигенција, туку и какви навики развиваме додека ја користиме: дали ни помага подобро да разбереме, да провериме и да донесеме информирана одлука, или постепено почнуваме да ѝ го препуштаме сопственото расудување.

За етичките медиуми ова е особено релевантно: ВИ може да помогне во истражување, обработка и технички задачи, но проверката на фактите, уредничката одговорност, контекстот и конечната одлука остануваат човечки процеси.

Оваа вест е изработена со помош на вештачка интелигенција, врз основа на соопштението и податоците добиени од „Институт Демократика“. Финалната верзија е уредена и проверена од редакцијата на „Лице в лице“.

Фотографија: Magnific.com

Прочитај повеќе на оваа тема

Што се случува зад екранот? Невидливата цена на вештачката интелигенција